السيد محمد حسين الطهراني
62
نگرشى بر مقاله بسط و قبض تئوريك شريعت دكتر عبد الكريم سروش (فارسى)
محسوب مىشود ، بدست آوردند . « 1 » و در كشف همين موادّ بود كه ساختن نقره و طلا را امكان پذير دانستند . محمّد بن زكريّاى رازى كتابى نوشته است به نام : « إنّ صَناعَةَ الْكيميا إلَى الوُجوبِ أقرَبُ مِنْها إلَى الامْتناع » . ابن جُلجُل در « طبقاتُ الاطبّآءِ و الحُكمآء » گويد : محمّد بن زكريّاى رازىّ در صنعت كيميا ( شيمى ) تحقيقاتى كرد ، و چهارده مقاله در علم كيميا
--> ( 1 ) دانشمندان مغرب زمين اعتراف دارند كه علاوه بر موادّ مذكور ، موادّ ديگرى از قبيل اسيد نيتريك ، هيدرو كلريك ، كلريد سولفوريك ، تيزاب سلطانى ، تيزاب فاروق ، جوهر نُشادر و نمك نشادر ، اكتشافش از مسلمين است . تيزاب سلطانى مركّب از جوهر گوگرد و شوره مىباشد . و خاصيّت آن تحليل طلاست ، در صورتى كه هر يك از آنها جداگانه در طلا نميتواند أثرى داشته باشد . گوستاولوبون در « تمدّن اسلام و عرب » باب پنجم ، فصل دوّم شيمى ، ص 626 و 627 گويد : عرب در شيمى معلوماتى كه از يونان حاصل نمود ، محدود بوده است و موادّ مهمّهاى كه يونانيان از آنها بى اطّلاع بودهاند مثل تيزاب سلطانى ، الكل ، جوهر گوگرد ، تيزاب فاروق و غيره تماماً از ايجاد و اكتشافات مسلمين مىباشد ؛ آنها عمل تقطير و غيره كه از أعمال اساسى اين علم است جارى و معمول داشتند . اينكه در كتب شيمى مينويسند لاوازيه موجد اين علم مىباشد ، بايد در نظر داشت كه هيچ علمى اعمّ از كيميا يا غير آن دفعةً ايجاد نشده است ؛ چنان كه لابراتوارهاى هزار سال پيش مسلمين و اكتشافات مهمّة آنها در اين علم نمىشدن ( نمىبود ) هيچوقت لاوازيه نمىتوانست قدمى به جلو بگذارد . و در ص 629 گويد : مسلمين يك سلسله موادّى را اكتشاف نمودند كه در استعمالات روزانهء شيمى و صنعت ، محلّ حاجت ميباشند ؛ مثل جوهر گوگرد و الكل . و الرّازى كه در سال 940 ( ميلادى ) وفات يافته است اوّل از همه تفصيل تمام آنها را در كتاب خود بيان نموده است ؛ مثل : از تقطير زاج سبز ، جوهر گوگرد استخراج نمودن ، و از تقطير موادّ نشاستهاى يا موادّ قندى تخمير شده ، الكل بيرون آوردن .